DMCR NEWS

เหล่าอาสาสมัคร ดำน้ำพิทักษ์ทะเล
โดย จิรพงศ์ เกิดเรณู

เมื่อกว่า 10 ปีที่แล้ว แนวปะการังในประเทศไทยสมบูรณ์และสวยงามติดอันดับโลก เนื่องจากมีระบบนิเวศใต้น้ำ และสัตว์น้ำหลากหลาย

เพราะสวยงามและสมบูรณ์ทำให้บรรดานักดำน้ำทั่วโลกต่างมุ่ง หน้ามาสัมผัสความงดงามของปะการังและสัตว์ใต้ทะเลที่มีอยู่ดาษดื่น ทั้งฝั่งอันดามัน และอ่าวไทย ราวกับเป็นแดนสวรรค์ของนักดำน้ำ

แต่อีกด้านหนึ่งที่เกิดขึ้นอย่างเลี่ยงไม่ได้ คือความเสื่อมโทรมจากการใช้ธรรมชาติอย่างผิดวิธี จนเป็นเหตุให้แนวปะการังสูญเสียไปเป็นจำนวนมาก

จากข้อมูลของกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง ระบุว่าแนวปะการังทั่วประเทศมีปะการังฟอกขาวมากถึง 30-95 เปอร์เซ็นต์ รวมถึงสัตว์ทะเลที่น้อยลงตามจำนวนของปะการังด้วย

สาเหตุหลักของการเกิดปรากฏการณ์ดังกล่าว เนื่องจากความไม่เข้าใจธรรมชาติ ความรู้เท่าไม่ถึงการณ์ และการฝ่าฝืนกฎหมาย

ศูนย์อนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งที่ 1 จ.ระยอง กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง (ทช.) จึงจัดโครงการ อบรมดำน้ำอาสาสมัครพิทักษ์ทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง หลักสูตรดำน้ำเบื้องต้น (Open Water)

โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อได้อาสาสมัครที่ผ่านการฝึกอบรม มีทักษะ มีความชำนาญในการดำน้ำ ได้ปฏิบัติงานใต้ทะเลเพื่อฟื้นฟูทรัพยากรทางทะเลในพื้นที่ อีกทั้งยังมีส่วนร่วมกับหน่วยงานราชการในการอนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเลและชาย ฝั่ง และกิจกรรมการปฏิบัติการใต้น้ำ เช่น กิจกรรมทำความสะอาดบ้านปลา การติดตั้งทุ่นผูกเรือ เป็นต้น รวมทั้งยังช่วยเป็นสื่อปากต่อปากให้เพื่อนหรือคนรู้จักหันมาสนใจธรรมชาติใต้ น้ำให้มากขึ้นด้วย

ทางศูนย์อนุรักษ์ฯ จึงประชาสัมพันธ์รับสมัครประชาชนทั่วไปเพื่อเข้าเรียนหลักสูตรดำน้ำเบื้อง ต้น ก่อนคัดเลือกมาเป็นนักดำน้ำ โดยไม่เสียค่าใช้จ่ายใดๆ ใช้เวลาเรียนทั้งสิ้น 4 วัน

โดยนักเรียนดำน้ำแนวร่วมอนุรักษ์ธรรมชาติใต้น้ำรุ่นใหม่หลาก หลายอาชีพ ทั้งสิ้น 20 คน และคณะครูผู้ฝึกสอนมากประสบการณ์จากทีมโบราณคดีใต้น้ำ พร้อมทั้งการประสานงานจาก นายภุชงค์ สฤษฎีชัยกุล ผอ.ศูนย์อนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งที่ 1 จ.ระยอง จึงเกิดเป็นนักเรียนดำน้ำในโครงการ "อาสาสมัคร พิทักษ์ทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง" ขึ้น

นายภุชงค์เล่าถึงที่มาว่า เริ่มมาตั้งแต่ปลายปีพ.ศ.2549 เพื่อให้บุคคลทั่วไปรู้จักการดำน้ำ และนักดำน้ำเพื่ออนุรักษ์ ทางศูนย์คาดหวังว่าผู้ที่เข้ารับการอบรมจะนำความรู้ความสามารถที่ได้ไปใช้ใน การฟื้นฟูทรัพยากรใต้น้ำ และทรัพยากรทางทะเล เป็นส่วนหนึ่งของทีมทำงานอนุรักษ์นอกเหนือจากเจ้าหน้าที่ปฏิบัติงาน

เมื่อมีกิจกรรมอนุรักษ์ ทางศูนย์จะติดต่อเพื่อให้ช่วยงาน เช่น เก็บขยะใต้ทะเล ที่สำคัญไปกว่านั้นคือการบอกต่อเพื่อน หรือคนรู้จัก เป็น การขยายแนวร่วมอนุรักษ์ให้มากขึ้น

"ทรัพยากรทางทะเลของแถบภาคตะวันออกยังถือว่าสมบูรณ์อยู่มาก มีเพียงปรากฏการณ์ปะการังฟอกขาวที่ยังมีอยู่ แต่ตอนนี้เจ้าหน้าที่ศูนย์กำลังช่วยกันฟื้นฟู และทีมนักดำน้ำที่ได้รับการอบรมก็จะเป็นส่วนหนึ่งที่จะช่วยฟื้นฟูในครั้งนี้ ด้วย" ผอ.ศูนย์อนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งที่ 1 จ.ระยอง กล่าว

สำหรับการเรียนดำน้ำแบ่งเป็น 2 ภาค คือทฤษฎี และปฏิบัติ โดยในภาคทฤษฎีเป็น การเรียนความรู้เกี่ยวกับการดำน้ำ เริ่มตั้งแต่การเรียนความรู้เบื้องต้น ประโยชน์ และการใช้อุปกรณ์ดำน้ำ

เนื้อหาของการเรียนประกอบด้วย ความรู้เกี่ยวกับอุปกรณ์ดำน้ำเบื้องต้น เช่น หน้ากาก ท่อหายใจ ตีนกบ เข็มขัด ฯลฯ รวมถึงอุปกรณ์หลักอย่าง ถังอากาศ เครื่องช่วยหายใจหลักและสำรอง ว่าลักษณะการใช้งาน ประโยชน์ และวิธีการเก็บรักษา

รวมถึงสิ่งสำคัญสำหรับการดำน้ำ คือ สัญญาณมือ เพราะนักดำน้ำไม่สามารถเปล่งเสียงเป็นคำพูดได้ขณะอยู่ใต้น้ำ จึงต้องใช้มือแทน โดยจะส่งสัญญาณถามถึงความพร้อม อาการผิดปกติ หรือเตือนอันตราย

แต่สิ่งหนึ่งที่เป็นข้อเรียนรู้สำคัญและเป็นที่มาของการเปิด สอนการดำน้ำครั้งนี้คือ นักดำน้ำจะต้องดำน้ำดูปะการังอย่างรับผิดชอบ ยึดมั่นการดำน้ำอย่างเป็นมิตรกับปะการัง และสิ่งมีชีวิตใต้น้ำ ไม่สนับสนุนการซื้อขายสัตว์ หรือสิ่งอื่นที่เป็นส่วนประกอบของทะเล ไม่ปล่อยของเสียลงทะเล

ขณะที่ภาคปฏิบัติแบ่งเป็น 2 ส่วน คือ การฝึกในสระน้ำ ที่จะต้องเรียนรู้หลักพื้นฐานทั้งการหายใจผ่านเครื่องช่วยหายใจ การปรับสมดุลหู หรือเรียกว่า "เคลียร์หู" การไล่น้ำออกจากหน้ากาก การลอยตัวใต้น้ำ การลงสู่น้ำด้วยท่าต่างๆ การถอด และสวมชุดใต้น้ำ รวมถึงช่วยเหลือเบื้องต้นเมื่อมีผู้ประสบเหตุไม่คาดฝันขึ้น

ส่วนต่อมา คือ ฝึกปฏิบัติจริงใต้น้ำในทะเล ที่ทีมครูสอนดำน้ำจากกลุ่มโบราณคดีใต้น้ำเลือกเกาะมันในเป็นสถานที่ฝึกปฏิบัติ

การฝึกใต้ทะเลจะเหมือนกับฝึกในสระน้ำทุกอย่าง เพียงแต่สถานที่เป็นทะเลเปิดและความลึกมากกว่าในสระน้ำปกติ ใช้เวลาเพียงครึ่งวันนักเรียนเกือบทั้งหมดก็ผ่านหลักสูตรปฏิบัติการเรียนดำ น้ำในทะเลจริง ส่วนวันที่เหลือจึงเป็นการดำน้ำ "ฟันไดฟ์" ที่นักเรียนดำน้ำจะได้สนุกกับโลกใต้น้ำ หลังจากต้องเรียนทั้งภาคทฤษฎีและปฏิบัติอย่างหนัก

เรือท่องเที่ยวขนาดใหญ่พานักเรียนดำน้ำ ครู และเจ้าหน้าที่กว่า 30 ชีวิตมุ่งหน้าสู่กองหินฝรั่ง ในบริเวณเกาะมันใน พบว่าปะการังใต้น้ำตายแทบเกือบทั้งหมดอันเนื่องจากปรากฏการณ์ปะการังฟอกขาว อย่างปะการังเขากวางกลายเป็นปะการังหิน ไม่มีชีวิต ไร้ปลา หรือสัตว์ทะเลมาอาศัยหากิน จะเหลือเพียงปะการังสมองที่ยังพอมีสีสันให้เห็นอยู่บ้าง

แต่ก็โชคดีเล็กน้อย ในท่ามกลางซากปะการังก็พบกอปะการังเขากวางอ่อนสีขาว ลักษณะเหมือนเพิ่งเกิดได้ไม่นาน ถึงแม้จะเป็นกอเล็กๆ แต่ก็เป็นสัญญาณที่ดีที่บริเวณนี้จะกลับมามีปะการังสมบูรณ์เหมือนเคย

หลังขึ้นจากน้ำและสำเร็จหลักสูตรดำน้ำเบื้องต้น ทุกคนที่ผ่านการอบรมก็ได้รับเกียรติบัตรเข้าร่วมเป็นอาสาสมัครดูแลทะเล แต่สิ่งที่ทุกคนที่ได้รับนอกเหนือจากนั้นคือประสบ การณ์ล้ำค่า และจิตสำนึกรักษ์ธรรมชาติ