DMCR NEWS

เหล่าอาสาสมัครดำน้ำพิทักษ์ทะเล
ข่าวสด 08-05-54

เมื่อกว่า 10 ปีที่แล้วแนวปะการังในประเทศไทยสมบูรณ์และสวยงามติดอันดับโลก เนื่องจากมีระบบนิเวศใต้น้ำ และสัตว์น้ำหลากหลาย

เพราะสวยงามและสมบูรณ์ทำให้บรรดานักดำน้ำทั่วโลกต่าง มุ่งหน้ามาสัมผัสความงดงามของปะการังและสัตว์ใต้ทะเลที่มีอยู่ดาษดื่น ทั้งฝั่งอันดามัน และอ่าวไทย ราวกับเป็นแดนสวรรค์ของนักดำน้ำ

แต่อีกด้านหนึ่งที่เกิดขึ้นอย่างเลี่ยงไม่ได้ คือความเสื่อมโทรมจากการใช้ธรรมชาติอย่างผิดวิธีจนเป็นเหตุให้แนวปะการังสูญ เสียไปเป็นจำนวนมาก

จากข้อมูลของกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง ระบุว่าแนวปะการังทั่วประเทศมีปะการังฟอกขาวมากถึง30-95 เปอร์เซ็นต์ รวมถึงสัตว์ทะเลที่น้อยลงตามจำนวนของปะการังด้วย

สาเหตุหลักของการเกิดปรากฏการณ์ดังกล่าว เนื่องจากความไม่เข้าใจธรรมชาติความรู้เท่าไม่ถึงการณ์ และการฝ่าฝืนกฎหมาย

ศูนย์อนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งที่ 1 จ.ระยองกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง (ทช.) จึงจัดโครงการ อบรมดำน้ำอาสาสมัครพิทักษ์ทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งหลักสูตรดำน้ำเบื้องต้น (Open Water)

โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อได้อาสาสมัครที่ผ่านการฝึกอบรม มีทักษะ มีความชำนาญในการดำน้ำได้ปฏิบัติงานใต้ทะเลเพื่อฟื้นฟูทรัพยากรทางทะเลใน พื้นที่ อีกทั้งยังมีส่วนร่วมกับหน่วยงานราชการในการอนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเลและชาย ฝั่ง และกิจกรรมการปฏิบัติการใต้น้ำ เช่นกิจกรรมทำความสะอาดบ้านปลา การติดตั้งทุ่นผูกเรือ เป็นต้นรวมทั้งยังช่วยเป็นสื่อปากต่อปากให้เพื่อนหรือคนรู้จ ักหันมาสนใจธรรมชาติใต้น้ำให้มากขึ้นด้วย

ทางศูนย์อนุรักษ์ฯ จึงประชาสัมพันธ์รับสมัครประชาชนทั่วไปเพื่อเข้าเรียนหลักสูตรดำน้ำเบื้อง ต้นก่อนคัดเลือกมาเป็นนักดำน้ำ โดยไม่เสียค่าใช้จ่ายใดๆ ใช้เวลาเรียนทั้งสิ้น 4วัน

โดยนักเรียนดำน้ำแนวร่วมอนุรักษ์ธรรมชาติใต้น้ำรุ่นใหม่หลากหลายอาชีพทั้ง สิ้น 20 คน และคณะครูผู้ฝึกสอนมากประสบการณ์จากทีมโบราณคดีใต้น้ำพร้อมทั้งการประสานงาน จาก นายภุชงค์ สฤษฎีชัยกุล ผอ.ศูนย์อนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งที่1 จ.ระยอง จึงเกิดเป็นนักเรียนดำน้ำในโครงการ "อาสาสมัครพิทักษ์ทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง" ขึ้น

นายภุชงค์เล่าถึงที่มาว่า เริ่มมาตั้งแต่ปลายปีพ.ศ.2549 เพื่อให้บุคคลทั่วไปรู้จักการดำน้ำ และนักดำน้ำเพื่ออนุรักษ์ ทางศูนย์คาดหวังว่าผู้ที่เข้ารับการอบรมจะนำความรู้ความสามารถที่ได้ไปใช้ใน การฟื้นฟูทรัพยากรใต้น้ำและทรัพยากรทางทะเลเป็นส่วนหนึ่งของทีมทำ งานอนุรักษ์นอกเหนือจากเจ้าหน้าที่ปฏิบัติงาน

เมื่อมีกิจกรรมอนุรักษ์ ทางศูนย์จะติดต่อเพื่อให้ช่วยงาน เช่นเก็บขยะใต้ทะเล ที่สำคัญไปกว่านั้นคือการบอกต่อเพื่อน หรือคนรู้จัก เป็นการขยายแนวร่วมอนุรักษ์ให้มากขึ้น

"ทรัพยากรทางทะเลของแถบภาคตะวันออกยังถือว่าสมบูรณ์อยู่มากมีเพียง ปรากฏการณ์ปะการังฟอกขาวที่ยังมีอยู่ แต่ตอนนี้เจ้าหน้าที่ศูนย์กำลังช่วยกันฟื้นฟูและทีมนักดำน้ำที่ได้รับ การอบรมก็จะเป็นส่วนหนึ่งที่จะช่วยฟื้นฟูในครั้งนี้ด้วย" ผอ.ศูนย์อนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งที่ 1จ.ระยอง กล่าว

สำหรับการเรียนดำน้ำแบ่งเป็น 2 ภาค คือทฤษฎีและปฏิบัติ โดยในภาคทฤษฎีเป็น การเรียนความรู้เกี่ยวกับการดำน้ำ เริ่มตั้งแต่การเรียนความรู้เบื้องต้นประโยชน์ และการใช้อุปกรณ์ดำน้ำ

เนื้อหาของการเรียนประกอบด้วย ความรู้เกี่ยวกับอุปกรณ์ดำน้ำเบื้องต้นเช่น หน้ากาก ท่อหายใจ ตีนกบ เข็มขัด ฯลฯ รวมถึงอุปกรณ์หลักอย่าง ถังอากาศเครื่องช่วยหายใจหลักและสำรอง ว่าลักษณะการใช้งาน ประโยชน์ และวิธีการเก็บรักษา

รวมถึงสิ่งสำคัญสำหรับการดำน้ำ คือ สัญญาณมือ เพราะนักดำน้ำไม่สามารถเปล่งเสียงเป็นคำพูดได้ขณะอยู่ใต้น้ำจึงต้องใช้มือ แทน โดยจะส่งสัญญาณถามถึงความพร้อม อาการผิดปกติ หรือเตือนอันตราย

แต่สิ่งหนึ่งที่เป็นข้อเรียนรู้สำคัญและเป็นที่มาของ การเปิดสอนการดำน้ำครั้งนี้คือนักดำน้ำจะต้องดำน้ำดูปะการังอย่างรับผิดชอบ ยึดมั่นการดำน้ำอย่างเป็นมิตรกับปะการังและสิ่งมีชีวิตใต้น้ำ ไม่สนับสนุนการซื้อขายสัตว์ หรือสิ่งอื่นที่เป็นส่วนประกอบของทะเลไม่ปล่อยของเสียลงทะเล

ขณะที่ภาคปฏิบัติแบ่งเป็น 2 ส่วน คือการฝึกในสระน้ำ ที่จะต้องเรียนรู้หลักพื้นฐานทั้งการหายใจผ่านเครื่องช่วยหายใจการปรับสมดุล หู หรือเรียกว่า "เคลียร์หู" การไล่น้ำออกจากหน้ากากการลอยตัวใต้น้ำ การลงสู่น้ำด้วยท่าต่างๆ การถอดและสวมชุดใต้น้ำ รวมถึงช่วยเหลือเบื้องต้นเมื่อมีผู้ประสบเหตุไม่คาดฝันขึ้น

ส่วนต่อมา คือ ฝึกปฏิบัติจริงใต้น้ำในทะเลที่ทีมครูสอนดำน้ำจากกลุ่มโบราณคดีใต้น้ำเลือกเกาะมันในเป็นสถานที่ฝึกปฏิบัติ

การฝึกใต้ทะเลจะเหมือนกับฝึกในสระน้ำทุกอย่าง เพียงแต่สถานที่เป็นทะเลเปิดและความลึกมากกว่าในสระน้ำปกติใช้เวลาเพียง ครึ่งวันนักเรียนเกือบทั้งหมดก็ผ่านหลัก สูตรปฏิบัติการเรียนดำน้ำในทะเลจริงส่วนวันที่เหลือจึงเป็นการดำน้ำ "ฟันไดฟ์" ที่นักเรียนดำน้ำจะได้สนุกกับโลกใต้น้ำหลังจากต้องเรียนทั้งภาคทฤษฎีและ ปฏิบัติอย่างหนัก

เรือท่องเที่ยวขนาดใหญ่พานักเรียนดำน้ำ ครู และเจ้าหน้าที่กว่า 30ชีวิตมุ่งหน้าสู่กองหินฝรั่ง ในบริเวณเกาะมันใน พบว่าปะการังใต้น้ำตายแทบเกือบทั้งหมดอันเนื่องจากปรากฏการณ์ปะการังฟอก ขาวอย่างปะการังเขากวางกลายเป็นปะการังหิน ไม่มีชีวิต ไร้ปลา หรือสัตว์ทะเลมาอาศัยหากินจะเหลือเพียงปะการังสมองที่ยังพอมีสีสันให้เห็น อยู่บ้าง

แต่ก็โชคดีเล็กน้อยในท่ามกลางซากปะการังก็พบกอปะการังเขากวางอ่อนสีขาว ลักษณะเหมือนเพิ่งเกิดได้ไม่นานถึงแม้จะเป็นกอเล็กๆ แต่ก็เป็นสัญญาณที่ดีที่บริเวณนี้จะกลับมามีปะการังสมบูรณ์เหมือนเคย

หลังขึ้นจากน้ำและสำเร็จหลักสูตรดำน้ำเบื้องต้น ทุกคนที่ผ่านการอบรมก็ได้รับเกียรติบัตรเข้าร่วมเป็นอาสาสมัครดูแลทะเล แต่สิ่งที่ทุกคนที่ได้รับนอกเหนือจากนั้นคือประสบ การณ์ล้ำค่า และจิตสำนึกรักษ์ธรรมชาติ